OMEGA-3-VETZUREN EN DEPRESSIE BIJ DIABETES

Omega-3-vetzuren spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van hart- en vaatziekten en waarschijnlijk ook bij het voorkomen van depressie bij mensen met diabetes. Dit onderstreept het belang van het eten van vette vis en/of gebruik van visoliesupplementen

Dr. F. Pouwer is medisch psycholoog, in opleiding tot epidemioloog en senior researcher binnen de Diabetes Research Group bij het Extramuraal Geneeskundig Onderzoek Instituut (EMGO) van de VUmc in Amsterdam.

Dr. Frans Pouwer houdt zich bezig met de psychologische aspecten van diabetes. Onder andere met de vraag waarom depressie vaker voorkomt bij mensen met diabetes type 2. Een deel van de verklaring is het feit dat het een belastende ziekte is; het is een ziekte die dag in dag uit terugkomt. Het is bekend dat je van deze extra draaglast depressief kunt worden. Maar Pouwer wil meerdere verklaringen zoeken om de behandelopties te verrijken. Antidepressiva en ook gedragstherapie worden momenteel toegepast bij mensen met diabetes die lijden aan depressie, maar een belangrijk deel van deze groep reageert hier niet op of valt terug in een depressie.

Afbeelding uit de patiëntenbrochure van Minami Nutrition.

DEPRESSIE EN VISCONSUMPTIE

Reeds in 1621 schreef dr. Burton in zijn boek ‘The Anatomy of Melancholy’ dat het eten van vis helpt tegen ‘melancholy’, de middeleeuwse benaming voor depressie. Vanaf 1990 zijn diverse onderzoekers, waaronder David Horrobin, Malcom Peet en Hanneke Assies (AMC), de invloed van visconsumptie op depressie verder gaan onderzoeken. Het EMGO instituut is momenteel bezig met de ‘Hoorn-studie’, een groot onderzoek waarin ook gekeken wordt naar het verband tussen visconsumptie (belangrijke bron van omega-3-vetzuren) en depressie in Hoorn. Op basis van al deze studies heeft Frans Pouwer een ‘review article’ (1) geschreven waarin naar voren komt dat EPA (een omega-3-vetzuur) hoogstwaarschijnlijk werkt tegen depressie. Echter bij diabetici is dit nog niet getoetst en daar is dr. Frans Pouwer nu een ‘randomized controlled trial’ voor aan het opzetten met als onderzoeksvraag: Helpt EPA tegen depressie bij diabetes type 2? Met financiële steun van het Diabetesfonds en Minami Nutrition, het bedrijf dat de visoliesupplementen levert is dit mogelijk. Minami Nutrition kan een supplement leveren met een gestandaardiseerde hoeveelheid EPA in de zuiverste vorm, dit is van groot belang voor een dergelijke studie.

Frans Pouwer is helemaal gefascineerd geraakt door het vetzuurmetabolisme en de rol van omega-3-vetzuren. “Het is van groot belang om dit te onderzoeken en het ziet ernaar uit dat we de behandelopties kunnen verrijken”, zegt hij. “Het mooie van dit ‘medicijn’ is dat er amper bijwerkingen zijn. Zeker niet bij een dosering van 1 gram per dag.” Uit onderzoek is gebleken dat bij een hoeveelheid van 10 gram per dag mensen last kunnen krijgen van oprispingen en/of diarree. Verder heeft EPA een bloedverdunnende werking bij toediening van grote hoeveelheden. In principe kan iedereen omega-3-vetzuursupplementen kopen en gebruiken, maar zeker in geval van diabetes is het verstandig overleg te plegen met een arts.

Het eten van één tot twee keer vis per week geeft bijna dertig procent minder kans op sterfte door hart- en vaatziekten.

EPA EN HART- EN VAATZIEKTEN

Naast de mogelijke positieve effecten van omega-3-vetzuren op depressie bij diabetes type 2 hebben meerdere studies (2) reeds bewezen dat deze vetzuren van groot belang zijn om het risico op hart- en vaatziekten te verlagen. Diabetici hebben een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. “Als ik diabeet was zou ik dit supplement slikken” geeft dr. Frans Pouwer nadrukkelijk aan. “Het regelmatig eten van vette vis is ook belangrijk, maar als dit niet gaat, is een supplement wellicht een uitkomst. Dit geldt overigens voor iedereen.” Het Voedingscentrum beveelt aan om tweemaal per week vette vis te gebruiken. Voor gezonde mensen geeft het eten van één tot twee keer per week vis bijna dertig procent minder kans op sterfte door hart- en vaatziekten, zo vermeld de website van het Voedingscentrum. Onderzoek toont aan dat deze vetzuren een goede invloed hebben op het hartritme en het risico op een hartinfarct. Voor gezonde mensen is het voldoende om 0,2 gram visvetzuur per dag te gebruiken. Bij patiënten met ernstig hartlijden worden hogere doseringen aanbevolen.

Over de eventueel gunstige werking van omega-3-vetzuren op de insulinegevoeligheid bij diabetes type 2 heeft Pouwer gemengde gevoelens. “Een aantal dierstudies suggereren dit wel, maar studies (KANWU studie)(3) met mensen hebben dit effect nog niet kunnen aantonen. Voor deze groep diabetici is het belangrijker om overgewicht te voorkomen en meer te gaan bewegen.

ADVISERING DIABETICI

Het is voor mensen met diabetes dus om meerdere redenen gunstig om omega-3-vetzuren te gebruiken. “Al is het maar ter bescherming tegen hart en vaat ziekten.” Suppletie is momenteel in Nederland nog geen standaard aanbeveling bij diabetes. Mensen met diabetes worden momenteel behandeld met insuline en indien nodig een antidepressivum en/of gedragstherapie. Diëtisten geven een voedingsadvies dat gelijk staat aan Richtlijnen Goede Voeding waar (vette) vis deel van uitmaakt. Of suppletie van omega-3-vetzuren in de toekomst deel uit zal gaan maken van de behandeling van diabetici zal mede bepaald worden door de uitkomst van de studie van Frans Pouwer waarin hij wil toetsen of EPA depressiviteit bij diabetici type 2 kan verminderen.
Een andere interessante vraag voor dr. Pouwer waar hij graag in de toekomst ook onderzoek naar zou willen doen is of genetische aspecten een rol spelen of een diabeet wel of niet reageert op EPA-suppletie en of er een synergetisch effect is met antidepressiva.

Gera Opdam – van den Bergh

LITERATUUR

  1. Fat food for a bad mood. Could we treat and prevent depression in Type 2 diabetes by means of omega-3 polyunsaturated fatty acids? F. Pouwer, G. Nijpels, A.T. Beekman, R.J. van Dam, R.J. Heine and F.J. Snoek, Diabetic Medicine (in press)
  2. Omega-3 Fatty Acids and Cardiovascular Disease - New Recommendations From the American Heart Association. Penny M. Kris-Etherton, William S. Harris, Lawrence J. Appel for the AHA Nutrition Committee, Arterioscler Thromb Vasc Biol. February 2003.
  3. Substituting dietary saturated for monounsaturated fat impairs insulin sensitivity in healthy men and women: The KANWU study., B. Vessby, M. Uusitupa, K. Hermansen, G. Riccardi, A.A. Rivellese, e.a.; Diabetologia (2001) 44: 312-319.

WEBSITE

www.emgo.nl